صدای تق تق چرخ جلو هنگام دور زدن؛ عیب‌یابی، خطرات و راهکارهای تعمیر

آیا تا به حال پیش آمده که هنگام دور زدن در یک میدان یا پیچیدن به داخل کوچه، صدای ریتمیک و آزاردهنده «تق تق تق» از چرخ‌های جلوی خودرو بشنوید؟ این صدا تنها یک نویز ساده نیست؛ بلکه فریاد کمک‌خواهی سیستم انتقال قدرت خودروی شماست. در خودروهای دیفرانسیل جلو (FWD) که اکثر خودروهای موجود در بازار ایران (مانند پراید، تیبا، پژو 206، دنا و سمند) را تشکیل می‌دهند، این صدا یکی از شایع‌ترین علائم خرابی مکانیکی است.

نادیده گرفتن صدای چرخ جلو هنگام دور زدن، نه تنها لذت رانندگی را از بین می‌برد، بلکه می‌تواند به حوادث خطرناکی مانند قفل شدن چرخ‌ها یا بریدن پلوس در سرعت‌های بالا منجر شود. در این مقاله آموزشی از سایت خودرو20، ما به عمق این مشکل می‌رویم. از دلایل فنی و نحوه تشخیص دقیق گرفته تا برآورد هزینه‌ها و نکات نگهداری، همه چیز را با زبانی ساده اما تخصصی بررسی خواهیم کرد. اگر می‌خواهید بدانید چرا ماشینتان در پیچ‌ها صدا می‌دهد و چگونه باید آن را رفع کنید، این مقاله مرجع کامل شماست.

آناتومی مشکل؛ چرا چرخ جلو صدا می‌دهد؟

برای درک علت صدا، ابتدا باید کمی با مکانیک خودرو آشنا شویم. در خودروهای دیفرانسیل جلو، چرخ‌های جلو دو وظیفه سنگین و همزمان دارند:

1. نیروی محرکه: انتقال قدرت موتور به جاده.
2. فرمان‌پذیری: تغییر جهت خودرو به چپ و راست.

قطعه‌ای که اجازه می‌دهد نیرو به چرخ منتقل شود در حالی که چرخ در حال چرخش به چپ یا راست است، پلوس (Axle) نام دارد. انتهای پلوس که به چرخ متصل می‌شود، دارای یک مفصل به نام «سرپلوس» یا CV Joint (Constant Velocity Joint) است. این مفصل حیاتی‌ترین نقش را در دور زدن ایفا می‌کند و دقیقاً همین قطعه است که متهم ردیف اول صدای تق تق محسوب می‌شود.

1. خرابی سرپلوس (CV Joint): متهم اصلی صدای تق تق

بدون شک، بیش از 90 درصد مواقعی که صدای تق تق (Clicking Sound) را فقط هنگام دور زدن می‌شنوید، مشکل از سرپلوس بیرونی است.

مکانیزم خرابی

سرپلوس شامل تعدادی ساچمه فولادی است که درون یک محفظه (قفسه) حرکت می‌کنند. این سیستم با گریس مخصوص روانکاری می‌شود و توسط یک قطعه لاستیکی آکاردئونی شکل به نام «گردگیر پلوس» محافظت می‌شود.

• مرحله اول: گردگیر پلوس به دلیل کیفیت پایین، برخورد اجسام یا عمر زیاد پاره می‌شود.
• مرحله دوم: گریس موجود در پلوس به بیرون نشت می‌کند (نیروی گریز از مرکز باعث پاشیده شدن گریس به زیر گلگیر و رینگ می‌شود).
• مرحله سوم: با از دست رفتن گریس و ورود گرد و خاک و شن به داخل مفصل، اصطکاک شدید ایجاد می‌شود.
• مرحله چهارم: ساچمه‌ها و قفسه نگهدارنده آن‌ها دچار خوردگی و لقی می‌شوند.

زمانی که فرمان را می‌چرخانید، زاویه سرپلوس تغییر می‌کند. در این حالت، ساچمه‌ها در فضایی که گشاد شده است لق می‌زنند و با هر بار چرخش چرخ، صدای «تق» ایجاد می‌کنند. هرچه سرعت بیشتر شود، ریتم صدا تندتر می‌شود.

تشخیص سمت خرابی (قانون معکوس)

یکی از سوالات متداول رانندگان این است: «کدام چرخ خراب است؟». یک قاعده کلی و تجربی در مکانیکی وجود دارد:

• اگر هنگام دور زدن به راست (فرمان تمام راست)، صدای تق تق شنیدید، معمولاً سرپلوس چپ خراب است.
• اگر هنگام دور زدن به چپ (فرمان تمام چپ)، صدای تق تق شنیدید، معمولاً سرپلوس راست خراب است.

دلیل: وقتی به راست می‌پیچید، وزن خودرو روی چرخ چپ می‌افتد و فشار روی سرپلوس چپ بیشتر می‌شود، بنابراین اگر خراب باشد، صدا می‌دهد.

2. سایر دلایل صدای چرخ جلو هنگام دور زدن

اگرچه سرپلوس شایع‌ترین دلیل است، اما تنها دلیل نیست. گاهی صدا متفاوت است یا منشأ دیگری دارد. در اینجا سایر رقبا را بررسی می‌کنیم:

الف) خرابی بلبرینگ چرخ (Wheel Bearing)

بلبرینگ‌ها اجازه می‌دهند چرخ آزادانه بچرخد. وقتی خراب می‌شوند، معمولاً صدای «زوزه»، «غرش» یا «هوم» ممتد ایجاد می‌کنند که با افزایش سرعت زیاد می‌شود.

• تفاوت با پلوس: صدای بلبرینگ معمولاً در مسیر مستقیم هم شنیده می‌شود، اما ممکن است هنگام پیچیدن (به دلیل تغییر بار روی چرخ) قطع شود یا شدت یابد. برخلاف پلوس که صدای تق‌تق گسسته دارد، بلبرینگ صدای پیوسته دارد.

ب) ایراد در سیستم تعلیق (سیبک و بوش طبق)

قطعاتی مانند سیبک فرمان، بوش‌های طبق و میل موج‌گیر وظیفه اتصال چرخ به بدنه را دارند.

• نوع صدا: صدای این قطعات معمولاً به صورت «توق» یا «لق لق» (Clunking) است.
• زمان صدا: این صداها بیشتر هنگام عبور از دست‌اندازها، ترمز گرفتن یا شروع حرکت شنیده می‌شوند، اما گاهی هنگام چرخاندن فرمان در حالت ایستاده یا حرکت آرام نیز صدای «قژقژ» یا تقه می‌دهند.

ج) شل بودن مهره‌های چرخ (بسیار خطرناک)

اگر مهره‌های چرخ به درستی سفت نشده باشند، هنگام دور زدن به دلیل فشار جانبی، رینگ روی توپی بازی می‌کند و صدای تقه ایجاد می‌کند. این مورد باید فوراً بررسی شود.

د) لاستیک‌های غیر استاندارد یا ساییدگی

در خودروهایی که ارتفاع آن‌ها دستکاری شده (کف‌خواب) یا از رینگ و لاستیک پهن استفاده می‌کنند، ممکن است هنگام دور زدن کامل، لبه لاستیک به شلگیر یا بدنه گیر کند و صدای ساییدگی یا ضربه ایجاد کند.

جدول عیب‌یابی سریع صداهای جلوبندی

برای اینکه سریع‌تر مشکل خودروی خود را پیدا کنید، جدول زیر را مطالعه نمایید:

راهنمای گام‌به‌گام تشخیص خرابی سرپلوس (تست عملی)

شما می‌توانید بدون نیاز به ابزار خاصی، یک تست اولیه انجام دهید تا قبل از مراجعه به مکانیک از مشکل مطمئن شوید:

1. بررسی چشمی:

• چرخ‌های جلو را کامل به یک سمت بچرخانید.
• پیاده شوید و به پشت چرخ نگاه کنید.
• به قطعه لاستیکی آکاردئونی (گردگیر) روی میله پلوس نگاه کنید. آیا پاره شده است؟ آیا گریس سیاه رنگ به اطراف (بدنه کمک فنر، زیر موتور) پاشیده شده است؟
• نتیجه: وجود گریس و پارگی گردگیر، یعنی پلوس شما آسیب دیده است.

1. تست پارکینگ:

• به یک محیط باز و خلوت (مثل پارکینگ) بروید.
• شیشه‌ها را پایین بدهید و سیستم صوتی را خاموش کنید.
• فرمان را تا انتها به سمت چپ بچرخانید.
• دنده را در یک بگذارید و با شتاب ملایم دایره بزنید.
• آیا صدای تق تق می‌شنوید؟
• همین کار را با فرمان تمام راست تکرار کنید.
• نتیجه: شنیدن صدا در هر جهت، نشان‌دهنده خرابی سرپلوس سمت مخالف فشار است.

1. تست لرزش:

• آیا هنگام شتاب‌گیری در سرعت‌های بالا (مثلاً 80 تا 100 کیلومتر)، دسته دنده یا فرمان می‌لرزد و با رها کردن گاز لرزش قطع می‌شود؟ این نشانه خرابی مشعلی پلوس (سه شاخ پلوس) است که در سمت گیربکس قرار دارد، نه سمت چرخ.

خطرات نادیده گرفتن صدای تق تق چرخ

بسیاری از رانندگان با شنیدن این صدا، ماه‎ها به رانندگی ادامه می‌دهند. اما آیا می‌دانید چه ریسکی می‌کنید؟

1. ماندن در جاده: اگر سرپلوس کاملاً خرد شود، دیگر نیرویی از موتور به چرخ منتقل نمی‌شود. ماشین روشن است، گاز می‌خورد، دنده جا می‌رود، اما حرکت نمی‌کند.
2. قفل شدن چرخ (خطر مرگبار): در موارد حاد، ممکن است ساچمه‌های خرد شده درون محفظه گیر کنند و باعث قفل شدن ناگهانی چرخ در سرعت بالا شوند. این اتفاق باعث انحراف شدید خودرو و واژگونی می‌شود.
3. آسیب به گیربکس: لرزش‌های ناشی از خرابی پلوس می‌تواند به کاسه نمدهای گیربکس و حتی دیفرانسیل آسیب برساند که هزینه‌ای چند برابر تعویض پلوس دارد.
4. کنده شدن چرخ: در برخی طراحی‌ها، شکستن سرپلوس می‌تواند باعث جدا شدن مجموعه چرخ و تعلیق شود (البته در خودروهای جدید کمتر شایع است).

نکات نگهداری و پیشگیری (چگونه خرج نتراشیم؟)

پیشگیری از خرابی پلوس بسیار ساده و ارزان‌تر از تعمیر آن است. کلید طلایی، «گردگیر پلوس» است.

• بازرسی دوره‌ای: هر بار که برای تعویض روغن می‌روید (هر 5000 کیلومتر)، از سرویس‌کار بخواهید زیر ماشین را چک کند و وضعیت گردگیرها را ببیند.
• تعویض فوری گردگیر پاره: اگر متوجه پارگی گردگیر شدید اما هنوز صدایی از چرخ نمی‌آید، تبریک می‌گوییم! شما با تعویض یک گردگیر ارزان و تزریق گریس تازه، پلوس چند میلیونی خود را نجات داده‌اید.
• رانندگی صحیح: از شتاب‌گیری‌های ناگهانی (تیک آف) با فرمان کاملاً پیچیده خودداری کنید. این کار فشار مرگباری به سرپلوس وارد می‌کند.
• کیفیت قطعه: هنگام تعویض گردگیر، از جنس‌های سیلیکونی و باکیفیت استفاده کنید. گردگیرهای خشک و بی‌کیفیت در سرما ترک می‌خورند.

هزینه تعمیر و تعویض (به روز رسانی 1404)

هزینه تعمیر صدای تق تق چرخ بستگی به نوع خودرو و شدت خرابی دارد.

• حالت خوش‌بینانه: فقط گردگیر پاره شده و هنوز صدا ایجاد نشده است. (هزینه: خرید گردگیر + اجرت تعویض).
• حالت معمول: سرپلوس خراب شده و باید تعویض شود. (هزینه: قیمت سرپلوس کامل + اجرت + احتمالا واسکازین گیربکس).
• نکته مهم: معمولاً سرپلوس‌ها قابل تعمیر نیستند و باید تعویض شوند. تعمیر و جوشکاری آن‌ها ایمنی را به شدت به خطر می‌اندازد.

در خودروهای ایرانی مانند پراید، تیبا و پژو، قطعات یدکی فراوان است. اما در خودروهای وارداتی، قیمت سرپلوس می‌تواند بسیار گران باشد، بنابراین چک کردن گردگیرها در خودروهای خارجی اهمیت دوچندان دارد.

سوالات متداول (FAQ)

در این بخش به پرتکرارترین سوالات کاربران سایت خودرو20 پاسخ می‌دهیم:

1. آیا می‌توانم با صدای تق تق پلوس به رانندگی ادامه دهم؟

خیر، توصیه نمی‌شود. اگر صدا کم است، شاید بتوانید مسافت کوتاهی را تا تعمیرگاه طی کنید، اما رانندگی طولانی مدت یا با سرعت بالا ریسک شکستن پلوس و تصادف را به همراه دارد.

2. صدای تق تق فقط صبح‌ها یا وقتی ماشین سرد است شنیده می‌شود، علت چیست؟

این موضوع بیشتر مربوط به سیستم تعلیق و بوش‌های لاستیکی خشک شده است یا اینکه گریس داخل پلوس کیفیت خود را از دست داده و سفت شده است. اگر با گرم شدن ماشین صدا قطع می‌شود، باید گریس‌کاری و سلامت بوش‌ها بررسی شود.

3. آیا باید هر دو سرپلوس (چپ و راست) را با هم عوض کنم؟

الزامی نیست. برخلاف لنت ترمز یا لاستیک، پلوس‌ها معمولاً همزمان خراب نمی‌شوند. هر کدام خراب بود و صدا می‌داد را تعویض کنید. اما بررسی سمت دیگر ضرری ندارد.

4. صدای تق تق هنگام ترمز گرفتن شنیده می‌شود، آیا ربطی به پلوس دارد؟

معمولاً خیر. صدای تقه یا خرخر هنگام ترمز، بیشتر مربوط به لقی لنت‌ها در کالیپر، خرابی دیسک ترمز، یا شل بودن اجزای جلوبندی (بوش طبق) است و ربطی به پلوس ندارد.

نتیجه‌گیری

صدای تق تق چرخ جلو هنگام دور زدن، زبان بدن خودروی شماست که می‌گوید: «گردگیر من پاره شده و مفصل پلوس در حال خرد شدن است!».

تشخیص به موقع این صدا و اقدام برای تعویض سرپلوس یا گردگیر، می‌تواند شما را از ماندن در جاده و هزینه‌های گزاف نجات دهد. به یاد داشته باشید که سلامت جلوبندی و پلوس‌ها، ضامن فرمان‌پذیری و ایمنی سرنشینان است.

پیشنهاد خودرو20: همین امروز یک نگاه به زیر گلگیر خودروی خود بیندازید. اگر چربی و گریس دیدید، قبل از شروع صدای تق‌تق، به تعمیرگاه مراجعه کنید.